Wstęp

Kalimba to instrument muzyczny na którym można zagrać proste melodie jak i znane europejskie utwory. Nazwa kalimba jest znana i często stosowana do określania wszystkich lamelofonów. Czasem lamellofony określane są po prostu jako instrumenty blaszkowe. Często instrumenty różnią się między sobą wyglądem, ułożeniem blaszek i ich sposobem nastrojenia. Różnorodność ta stwarza możliwość wyboru tego, który podoba nam się pod względem wyglądu i brzmienia.

1. Kalimba jednorzędowa.
2. Dwa rzędy blaszek.
3. Strój chromatyczny.
4. Sanza.

1. Kalimba jednorzędowa.

Kalimba podobnie jak mbira i karimba posiada w swej konstrukcji blaszki, lecz z tą różnicą że w kalimbie najczęściej spoczywają one na pudle rezonansowym, wykonanym ze sklejonych cienkich deseczek lub deseczki przyklejonej do łupiny kokosa bądź tykwy. Warto pamiętać że kalimba może też posiadać blaszki zamocowane do deseczki. Rozwiązanie to przydaje się szczególnie podczas nagrywania muzyki. Jest wtedy czysty dźwięk, który za pomocą elektroniki możemy modyfikować. Często kalimba ma blaszki o jednakowej szerokości i grubości na całej swej długości. Są one 'gotowym elementem', płaskownikiem, który można kupić w szpuli a następnie pociąć na odpowiednie odcinki ,lecz o tym rozpiszę się w innym temacie. Blaszki o takim wyglądzie/konstrukcji można dość znacznie przestrajać i jest to zaleta, wadą jest to iż łatwo się roztrajają, ponieważ w mocowaniach tkwią luźno oraz przy mocniejszym ściśnięciu ulegają odkształceniom. Blaszki mogą też być kute z drutu dzięki czemu w mocowaniu są sztywne i nie ruchome a na końcach elastyczne i szerokie. Kalimba strojona jest najczęściej tak, aby można było grać na niej muzykę europejską, warto tu zaznaczyć że nie ma sztywnych reguł odnośnie tego jak powinna być nastrojona (tak jak ma to miejsce w mbirach i karimbach). Tak więc jest tu pełna dowolność, a kolejność, ilość oraz wysokość dźwięków kalimby można zamówić u producenta wedle swego życzenia, strój może być dowolny.

1. Kalimba 11 blaszek:

g '', e'', c'', a' , f' , e' , g' , h' , d'' , f'', a''

Strój klasyczny w przejrzystym i łatwym w obsłudze układem blaszek. Dzięki temu kalimba nada się dla początkującego gracza oraz dziecka i ułatwi zagranie prostych melodii takich jak np: "Wlazł kotek na płotek", "Pojedziemy na łów" lub "W śród nocnej ciszy". Te i inne znane melodie łatwo jest zagrać ze słuchu a próba ich gry może stać się świetnym wyzwaniem i zabawą nawet dla dorosłych.

2. Kalimba 15 blaszek:

g '', e'', c'', a' , f' d', h , a , c', e' , g' , h' , d'' , f'', a''

Podobnie jak w kalimbie 11 blazkowej strój jest klasyczny w przejrzystym i łatwym w obsłudze układem blaszek. Dzięki temu kalimba nada się dla początkującego gracza oraz dziecka i ułatwi zagranie prostych melodii takich jak np: "Wlazł kotek na płotek", "Pojedziemy na łów" lub "W śród nocnej ciszy". Te i inne znane melodie łatwo jest zagrać ze słuchu a próba ich gry może stać się świetnym wyzwaniem i zabawą nawet dla dorosłych.

2. Dwa rzędy blaszek.

Blaszki kalimby mogą być umieszczone w jednym, dwóch lub nawet w trzech rzędach. Często muzycy posiadają kalimby w których blaszki są niemalże wykonane na wymiar, idealnie dopasowane do dłoni a nawet ściśle do granych utworów. Możliwości konstrukcji jest dużo a jedną z nich jest umieszczenie blaszek w dwóch rzędach w taki sposób aby dźwięki umieszczone były naprzemiennie. Pierwszy najwyższy jest z prawej strony deski, kolejny niższy po lewej stronie, potem znów po prawej itd. dopóki nie dojdą do środka deski. Kolejne dźwięki umieszcza się w dolnym rzędzie, też naprzemiennie. W takiej konstrukcji znakomicie sprawdzają się blaszki wykuwane, ponieważ są sztywne w mocowaniu dzięki czemu tkwią w nim nieruchomo. Mała szerokość w mocowaniu stwarza też możliwość optymalnego wykorzystania przestrzeni na desce. Natomiast na końcach które się omyka blaszki są miękkie i szerokie co umożliwia łatwe ich wzbudzanie. Kalimba może posiadać 23 blaszki strojone od c''' do H, i mieć wymiary 22 cm długości i 17 cm szerokości. Zawierać trzy oktawy i pozwalać tworzyć bardzo rozbudowane melodie.

Kalimba może posiadać zakres dźwięków od A (a duże - niski dźwięk) do c''' (c trzykreślne - dźwięk wysoki). Skrajnie różne wysokości dźwięków zmuszają do stosowania blaszek skrajnie małych a czasem bardzo dużych. Czym blaszki są większe a więc mające niższy dźwięk tym muszą być wykonane z grubszego drutu, tak więc koszt instrumentu z takimi blaszkami jest większy od instrumentu z blaszkami wykonanymi z chudszego drutu (większy nakład czasu i wysiłku przy produkcji, wykuwaniu dużych blaszek). Kalimba która ma niskie dźwięki a blaszki wykonane są z grubego drutu ma mocniejszy i czystszy dźwięk. Szczególnie cenią to muzycy nagrywający muzykę i ceniący wysoką jakość dźwięku.

Tak samo jak wysiłek włożony w stworzenie wyśmienitych skrzypiec skutkuje sporą ich wartością tak i tu często bardzo dobre instrumenty mają piękne brzmienie a co za tym idzie dużą wartość.

Istnieje dość duża dowolność w strojeniu kalimb. Poniżej prezentuję kilka wariantów w których mogą być strojone kalimby (widok z góry tak jak trzyma się instrument do gry):

1. Kalimba 9 blaszek:

a'', e '', g'', h''   - górny rząd

h', g', e', a', d''  - dolny rząd

2. Kalimba 11 blaszek:

h'', g '', f'', a'', c'''   - górny rząd

e'', c'', a ', g', h', d''   - dolny rząd

3. Kalimba 11 blaszek:

d''', a '', e'', g'', h''   - górny rząd

h', g', d ', e', a', d''   - dolny rząd

Na zdjęciu kalimba mająca 11 blaszek o dość małym bardzo poręcznym wymiarze: 15 cm dł i 8 cm szerokości. Mimo małego rozmiaru kalimby blaszki mają aż 1 cm szerokości, dzięki czemu są głośne. Kalimba posiada skalę wzorowaną na stroju dużego ngoni, co sprawia że na tak nastrojona kalimba oferuje możliwość gry ciekawych etnicznych melodii.

4. Kalimba 15 blaszek:

g '', e '', c '', h ', d'', f'', a ''   - górny rząd

a ', f ', d ', h , a , c' , e ', g '  - dolny rząd

 

Kalimba w stroju klasycznym daje możliwość grać proste jak i dość rozbudowane melodie.

 

5. Kalimba 15 blaszek:

f# '', d '', h ', a ', c'', e'', g ''   - górny rząd

g ', e ', c ', a , g , h , d ' f# '  - dolny rząd

5. Kalimba 23 blaszkowa:

Instrument duży, mający około 22 cm długości i od 17 do 18 cm szerokości. Kalimba daje możliwość grania rozbudowanych i złożonych kompozycji.

Instrument ze zdjęcia posiada następujące dźwięki:

h '', g '',e '', c '', a', g ', h ', d '', f ', a '', c '''   - górny rząd

f', d ', h , g , e , c , H , d , f , a , c ', e'  - dolny rząd
[powrót]

3. Strój chromatyczny.

Ciekawym rozwiązaniem jest skala chromatyczna. Kalimba tak strojona wyglądem przypomina mbirę, lecz repertuar jaki można na niej stworzyć jest zupełnie inny od tego co oferuje mbira. Zdjęcie przedstawia blaszki kalimby w stroju chromatycznym, blaszki ciemniejsze to pół tony. Najwyższym dźwiękiem jest h'', lecz może też być c'''. Konstrukcja kalimby chromatycznej mimo iż jest podobna do mbiry to jednak różni się od niej. W kalimbie chrom. w desce zamontowane są dwa równoległe względem siebie progi, część blaszek spoczywa na jednym a część na drugim. Ponadto aby kalimba w skali chromatycznej brzmiała poprawnie a dźwięki miały dość czyste brzmienie blaszki muszą być wykonane bardzo precyzyjnie. Wykuwanie blaszek połączone z jednoczesnym ich strojeniem zajmuje ogromnie dużo czasu, od paręnastu do parędziesięciu godzin. Właśnie to wpływa w dużej mierze na sporą wartość tych instrumentów. Poprawnie wykonana kalimba chromatyczna to instrument muzyczny o ogromnych możliwościach, jest to po prostu kawałek pianina (kciukowego), które z łatwością można zabrać ze sobą w dowolne miejsce. Kalimby chromatyczne najczęściej wykonuję na zamówienie i istnieje możliwość dopasowania deski oraz blaszek do dłoni grającego co w znacznym stopniu ułatwia grę. Warto też pamiętać że nowo zakupiony instrument ulega rozegraniu, to znaczy że o ile z początku brzmi dobrze to z biegiem czasu jego brzmienie ulegnie dalszej poprawie. Zasada jest prosta, czym więcej się na instrumencie gra tym brzmienie jest lepsze/bardziej czyste.

I mimo iż strój kalimby, oraz układ blaszek może różnić się od karimby i mbiry, to technika gry pozostaje podobna. Blaszki omyka się tak, jak jest najwygodniej.
Przydatne informacje są też na stronach:   instrumenty i  nagłośnienie.

Poniżej prezentuję kilka możliwych wariantów w jakich może być nastrojona kalimba chromatyczna (widok z góry tak jak trzyma się instrument do gry):

1. Kalimba chromatyczna mająca 22 blaszki.

Nawiązuje układem blaszek do układu dźwięków pianina, co daje dość przejżysty układ dźwięków. Jej wymiary to: 20 cm długość i od 15 do 16 cm szerokość.

c#', d#', f#', g#', a#', c#'', d#'', f#'', g#'' - górny rząd

c', d', e', f', g', a', h', c'', d'', e'', f'', g'', a'' - dolny rząd

2. Kalimba chromatyczna mająca 25 blaszek.

Tak jak to prezentuje zdjęcie blaszki z półtonami są ciemniejsze co ułatwia grę. Wymiary to około: 20 cm długość i od 15 do 16 cm szerokość.

g'', g#'', a'', a# '', h'', c''' - prawy górny rząd

c#'', d'', d#'', e'', f'', f#'' - prawy dolny rząd

c'', h', a#', a', g#', g' - lewy górny rząd

f#', f', e', d#', d', c#', c - lewy dolny rząd

Próbka kalimby w stroju chromatyczym dostępna jest na kanale You Tube Pracowni Promyk.

2. Kalimba chromatyczna mająca 25 blaszek.

Tak jak to prezentuje zdjęcie blaszki z półtonami są ciemniejsze co ułatwia grę. Wymiary to około: 24 cm długość i od 19 do 20 cm szerokość. Jest to duża kalimba o niskim/basowym stroju.

d', d#', e', f', f#',g' - prawy górny rząd

g#, a, a#, h, c', c#' - prawy dolny rząd

g, f#, f, e, d#, d - lewy górny rząd

c#, c, H, A#, A, G#, G - lewy dolny rząd
[powrót]

4. Sanza.

Wspomnę jeszcze o instrumencie noszącym nazwę Sanza. Posiada on blaszki umieszczone na pudełku lub na deseczce przyklejonej do połówki kokosa albo tykwy. Kluczowym elementem są metalowe obrączki, umieszczone na blaszkach które się omyka. Wibrują one wraz z wzbudzoną blaszką, tworząc bzyczenie. Kalimba też może zawierać obrączki które nadają blaszkom ten oryginalny dźwięk, tak więc zdawałoby się że i Kalimbę można czasem przyrównać do Sanzy. Na zdjęciu przedstawiona jest Sanza (połówka tykwy z naklejoną deseczką) z kolorowymi, metalowymi obrączkami. Konstrukcja w której osadzone są blaszki sprawia że tkwią one w mocowaniu dość luźno, co pozwala błyskawicznie przestroić instrument i jest to zaletą. Wadą jest to iż mocowanie sprawia że blaszki należy trącać delikatnie, przeciwnym razie powstaje mało przyjemny dźwięk i łatwo ulegają roztrojeniu oraz przesunięciu na boki co utrudnia gre. Tak więc jeśli chcemy aby instrument był głośny należy użyć mikrofonu.

Kalimby które produkuję najczęściej posiadają blachy wykute ze stalowego drutu zamontowane na deseczce. W takim rozwiązaniu można zastosować jeden (czasem duży) rezonator dla kilku instrumentów.
[powrót]